Sự tích Táo Quân - Chuyện tình bên bếp lửa

Mở đầu

Hôm nay, khi những hạt mưa xuân lất phất bắt đầu rải đều trên những mái ngói rêu phong của Hà Nội, mình chợt nhận ra: "À, Tết đã thực sự gõ cửa rồi". Không phải đợi đến mùng Một, mà chính cái ngày 23 tháng Chạp này, cái ngày mà nhà nhà rộn ràng tiễn ông Công ông Táo về trời, mới thực sự là lúc hương vị Tết đậm đà nhất.

Chào các bạn, lại là Tết Quê Tôi đây. Nếu như những bài viết trước mình hay chia sẻ về những con số khô khan hay những mẹo vặt máy tính, thì hôm nay, hãy cho phép mình được sống chậm lại một chút. Chúng ta hãy cùng ngồi xuống, nhâm nhi tách trà nóng và nói về một câu chuyện cũ kỹ nhưng chưa bao giờ hết "hot" mỗi dịp cuối năm: Sự tích Táo Quân và cái Tết của người miền Bắc.

Sự tích Táo Quân - Chuyện tình bên bếp lửa

Có lẽ trong chúng ta, ai lớn lên cũng từng nghe bà hay mẹ kể về sự tích "Ba ông đầu rau". Nhưng giữa guồng quay cơm áo gạo tiền, đôi khi ta quên mất cốt truyện cảm động đằng sau đó. Hôm nay, mình xin phép được "tua lại" thước phim này theo trí nhớ và cảm nhận của riêng mình nhé.

Chuyện kể rằng ngày xưa có hai vợ chồng là Trọng Cao và Thị Nhi. Họ sống với nhau mặn nồng nhưng ngặt nỗi mãi không có con. Nỗi buồn tích tụ thành những cơn nóng giận, một lần quá tay, Trọng Cao đã đánh vợ đuổi đi. Thị Nhi ngậm ngùi bỏ xứ mà đi, sau đó gặp và nên duyên với Phạm Lang.

Trớ trêu thay, khi Trọng Cao nguôi giận, hối hận và đi tìm vợ thì tiền bạc cạn kiệt, phải đi ăn xin dọc đường. Số phận run rủi thế nào, Trọng Cao lại vào xin ăn đúng nhà của Thị Nhi khi Phạm Lang đi vắng. Nhận ra người chồng cũ trong bộ dạng tiều tụy, Thị Nhi động lòng thương, dọn cơm rượu mời chàng ăn.

Bất ngờ Phạm Lang trở về. Sợ chồng nghi oan, Thị Nhi giấu Trọng Cao vào đống rơm ngoài vườn. Nhưng than ôi, đêm ấy Phạm Lang lại ra đốt đống rơm để lấy tro bón ruộng. Trọng Cao vì sợ làm lộ vợ nên cắn răng chịu chết thiêu. Thị Nhi thấy vậy, đau đớn quá lao vào lửa chết theo. Phạm Lang thấy vợ chết, thương xót cũng nhảy vào lửa quyên sinh nốt.

Ngọc Hoàng trên cao cảm động trước tình nghĩa của ba người, bèn phong cho họ làm Táo Quân, định đoạt phước đức cho gia chủ. Người chồng mới là Thổ Công trông coi việc bếp núc, chồng cũ là Thổ Địa trông coi việc nhà cửa, còn người vợ là Thổ Kỳ trông coi việc chợ búa.

Đó chính là lý do tại sao cái kiềng đun bếp ngày xưa (và cả bây giờ ở một số vùng quê) luôn có ba chân. Ba người, một ngọn lửa, một mái nhà ấm áp. Câu chuyện tuy buồn nhưng lại dạy cho chúng ta bài học sâu sắc về tình nghĩa vợ chồng, về sự hy sinh và lòng chung thủy.

Hương vị 23 tháng Chạp ở miền Bắc

Với một người con sinh ra và lớn lên ở miền Bắc như mình, ngày 23 tháng Chạp mang một màu sắc rất riêng, rất linh thiêng.

Từ sáng sớm, mẹ mình đã dậy đi chợ. Cái không khí chợ Tết miền Bắc nó lạ lắm. Nó ồn ào, chen chúc nhưng ai nấy đều hớn hở. Người ta đi mua gà luộc, mua xôi gấc đỏ au để mong một năm mới may mắn, và quan trọng nhất là mua Cá chép đỏ.

Khác với miền Nam thường cúng cá chép giấy (ngựa giấy), người miền Bắc chúng mình chuộng cá chép sống hơn. Ba chú cá chép đỏ khỏe mạnh bơi trong chậu nước, chờ đến giờ lành để được "phóng sinh".

Tại sao lại là cá chép?

Người xưa quan niệm "Cá chép hóa rồng". Cá chép là phương tiện duy nhất có thể đưa Táo Quân vượt Vũ Môn lên Thiên đình báo cáo với Ngọc Hoàng về việc làm ăn, cư xử của gia chủ trong suốt một năm qua.

Mình nhớ ngày bé, cứ đến ngày này là mình lại ngồi chồm hỗm bên chậu nước, chọc tay vào xem cá bơi. Mẹ bảo: "Đừng nghịch con, để các ông Táo còn lấy sức mà bay về trời báo cáo chuyện con lười học đấy!". Thế là sợ xanh mắt, chẳng dám nghịch nữa.

Trải nghiệm và Bài học từ Bếp lửa

Lớn lên rồi, đi làm xa, mỗi lần về quê dịp này, mình mới thấm thía ý nghĩa của ngày ông Công ông Táo. Nó không chỉ là mê tín hay nghi lễ, mà là một dịp để "Tổng kết năm" (Review) của chính mỗi gia đình.

Khi dọn dẹp ban thờ, lau chùi bát hương, rút tỉa chân nhang, mình cảm giác như đang dọn dẹp lại tâm hồn mình vậy. Những bụi bặm, lo toan, những điều không hay của năm cũ được gói ghém lại và tiễn đi.

Một vài kinh nghiệm nhỏ của mình khi cúng Táo Quân:

• Giờ giấc: Các cụ bảo nên cúng trước 12h trưa ngày 23. Vì sau giờ Ngọ là các Táo đã bay về trời rồi, cúng muộn quá các ông không nhận được lễ vật (hoặc bị trễ chuyến bay).
• Thả cá: Khi thả cá chép, hãy thả nhẹ nhàng thôi nhé. Nhiều người đứng trên cầu ném cả túi nilon xuống sông thì tội nghiệp cá (và tội nghiệp cả dòng sông) lắm. Hãy để cá tự bơi ra, đó mới là phóng sinh đúng nghĩa.
• Mâm cúng: Không cần quá mâm cao cỗ đầy đâu. Quan trọng là lòng thành. Một đĩa xôi, khoanh giò, con gà luộc, bộ mũ áo hài là đủ. Nhà nào ăn chay thì cúng chay càng thanh tịnh.

Tản mạn chuyện "Báo cáo"

Nghĩ vui một chút, Táo Quân chính là những "Camera chạy bằng cơm" xịn nhất thế giới. Không cần Wi-Fi, không cần ổ cứng, các ngài ghi chép lại hết mọi chuyện tốt xấu trong nhà.

Nhưng nói đi cũng phải nói lại, việc tin rằng có một vị thần đang dõi theo giúp chúng ta sống tốt hơn. Chúng ta sợ làm điều xấu, chúng ta cố gắng giữ hòa khí trong gia đình, chăm chút cho cái bếp luôn đỏ lửa. Bếp có ấm thì nhà mới an. Một năm qua bạn đã sống thế nào? Đã yêu thương gia đình đủ chưa? Đã cố gắng hết mình chưa?

Ngày hôm nay, khi tiễn Táo về trời, cũng là lúc mình tự hứa với bản thân: Năm mới sẽ sống tử tế hơn, nỗ lực hơn, để năm sau các Táo có nhiều "thành tích" mà báo cáo với Ngọc Hoàng, chứ không phải toàn "drama" hay nỗi buồn.

Lời kết

Tiếng pháo (dù chỉ là tiếng pháo điện) đã bắt đầu râm ran đâu đó. Mùi hương trầm thơm ngát lan tỏa khắp căn nhà nhỏ. Một năm nữa sắp qua đi.

Hy vọng bài viết này của ChieuCuoiNamVN đã mang lại cho các bạn một chút không khí ấm áp của những ngày cận Tết miền Bắc, cũng như hiểu thêm về một nét đẹp văn hóa tâm linh của dân tộc mình. Dù cuộc sống có hiện đại đến đâu, có bộn bề thế nào, thì những giá trị truyền thống ấy vẫn là neo giữ tâm hồn chúng ta lại, để biết mình là ai, mình từ đâu đến.

Chúc các bạn có một ngày 23 tháng Chạp thật ấm cúng bên gia đình. Đừng quên thả cá chép và gửi gắm những ước mơ đẹp nhất cho năm mới nhé!

Nếu thấy bài viết hay, đừng quên để lại bình luận bên dưới chia sẻ về kỷ niệm ngày Tết ông Công ông Táo của bạn nhé. ChieuCuoiNamVN luôn ở đây và lắng nghe. Chúc mừng năm mới!