Kinh nghiệm đi chợ, sắm đồ lễ và làm mâm cơm cúng ông Công ông Táo

Mở đầu

Chào các bạn, lại là mình - Tết Quê Tôi đây. Hôm nay, khi ngồi gõ những dòng này, mình chợt nhìn ra ngoài cửa sổ. Trời Hà Nội bắt đầu lất phất mưa phùn, cái lạnh se sắt đặc trưng của những ngày cuối Chạp đã ùa về len lỏi vào từng lớp áo. Chỉ còn vài ngày nữa thôi là đến ngày 23 tháng Chạp - ngày ông Công ông Táo lên chầu trời. Cảm giác thời gian trôi nhanh đến mức mình còn chưa kịp hoàn hồn sau một năm 2025 đầy biến động.

Với người miền Bắc chúng mình, Tết thực sự bắt đầu từ ngày 23. Mùi hương trầm, màu đỏ của giấy tiền vàng mã, và tiếng lách cách chuẩn bị mâm cơm cúng tạo nên một không khí thiêng liêng khó tả. Nhưng thú thật, với những bạn trẻ hoặc những ai mới lập gia đình ra ở riêng, việc chuẩn bị một mâm cúng ông Công ông Táo tươm tất, chuẩn vị không phải là điều dễ dàng. Năm ngoái mình đã từng "luống cuống" chạy ra chợ chiều 22 mà không mua nổi con cá chép nào ra hồn. Rút kinh nghiệm sâu sắc từ những lần "thất bại" đó, hôm nay mình sẽ chia sẻ tất tần tật kinh nghiệm đi chợ, sắm đồ lễ và làm mâm cơm cúng ông Công ông Táo cực kỳ chi tiết, dựa trên những trải nghiệm thực tế của chính mình.

Tâm sự chuyện ngày 23

Trước khi đi vào phần hướng dẫn "thực chiến", hãy cùng mình ngồi lại một chút nói về ý nghĩa nhé. Ngày xưa mình cứ nghĩ cúng kiếng là việc của các bà, các mẹ. Nhưng càng lớn, mình càng thấm thía vẻ đẹp của phong tục này. Theo quan niệm dân gian, Táo Quân (gồm 2 ông, 1 bà) là những vị thần cai quản bếp lửa, nắm giữ mọi chuyện tốt xấu trong gia đình suốt một năm qua. Ngày 23 tháng Chạp là ngày các vị cưỡi cá chép về trời báo cáo với Ngọc Hoàng.

Mâm cúng không cần phải là "mâm cao cỗ đầy" hay sơn hào hải vị đắt tiền. Cái quan trọng nhất, theo mình, chính là sự thành tâm và sự chỉn chu trong khả năng của mình. Một mâm cơm nóng hổi, một bộ quần áo giấy phẳng phiu và ba chú cá chép khỏe mạnh là đủ để gửi gắm mong ước về một năm mới bình an, sung túc. Đừng quá áp lực nhé, hãy coi đây là dịp để chúng ta chăm chút lại gian bếp, nơi giữ lửa yêu thương của cả nhà.

Chuẩn bị "phương tiện" và lễ vật

Phần này quan trọng lắm nè, các bạn nhớ note lại nhé. Đi chợ ngày Tết ở miền Bắc như lạc vào ma trận vậy, nếu không có danh sách (checklist) trong đầu là rất dễ mua thiếu hoặc mua hớ.

1. Bộ mũ áo Táo Quân (Vàng mã)

Đây là thứ bắt buộc phải có. Một bộ chuẩn theo phong tục miền Bắc sẽ bao gồm:

• 3 chiếc mũ: Trong đó có 2 chiếc mũ đàn ông (có hai cánh chuồn chuồn bay ra hai bên) và 1 chiếc mũ đàn bà (không có cánh chuồn). Các bạn nhớ kiểm tra kỹ kẻo người bán đưa nhầm nhé.
• 3 bộ quần áo giấy và 3 đôi hài (giày): Màu sắc thường thấy nhất là màu đỏ hoặc màu vàng ươm.
• Tiền vàng: Một ít thoi vàng giấy, tiền giấy âm phủ để các Táo có "lộ phí" đi đường.

Kinh nghiệm xương máu: Nên mua đồ mã từ ngày 20 hoặc 21 âm lịch. Đừng để đến sáng 23 mới đi mua, lúc đó vừa đông, giá lại bị đội lên gấp đôi, gấp ba mà chất lượng giấy xấu, in nhem nhuốc.

2. Cá chép - "Siêu xe" về trời

Ở miền Bắc, cá chép sống là vật không thể thiếu. Chúng ta cần mua 3 chú cá chép đỏ (hoặc cá chép vàng). Tại sao lại là cá sống? Vì sau khi cúng xong, chúng ta sẽ mang thả phóng sinh ra sông, hồ. Hành động này vừa mang ý nghĩa đưa tiễn ông Táo, vừa là nét đẹp nhân văn của người Việt - ngụ ý "cá chép hóa rồng".

Cách chọn cá chép "khỏe như vâm":

• Quan sát khả năng bơi: Chọn những chú bơi nhanh, quẫy mạnh trong chậu. Tránh những chú nằm im lờ đờ hoặc bơi nghiêng ngả.
• Kiểm tra vảy: Vảy cá phải còn nguyên vẹn, không bị bong tróc, trầy xước. Màu sắc phải tươi sáng.
• Kích thước: Không cần quá to đâu các bạn, chỉ cần to bằng khoảng 3 ngón tay chụm lại là đẹp nhất, vừa vặn thả vào bát tô để trên ban thờ.

Chi tiết mâm cỗ mặn chuẩn vị Bắc

Nếu bạn quyết định tự tay vào bếp làm cơm cúng (giống mình), thì đây là thực đơn truyền thống "bất bại" của miền Bắc. Mình sẽ hướng dẫn cách chọn nguyên liệu sao cho ngon nhất nhé.

1. Gà luộc ngậm hoa hồng

Đây là "linh hồn" của mâm cỗ. Gà cúng phải là gà trống thiến hoặc gà trống tơ, mào đỏ tươi, chân vàng, ức đầy đặn. Khi luộc gà cúng, các bạn nhớ luộc lửa nhỏ liu riu để da không bị nứt. Mẹo nhỏ của mình là sau khi vớt gà ra, hãy nhúng ngay vào thau nước đá lạnh để da gà giòn và vàng óng. Đừng quên cài một bông hoa hồng đỏ vào mỏ gà để cầu may mắn nhé.

2. Xôi gấc

Màu đỏ của gấc tượng trưng cho vận đỏ cả năm. Khi đồ xôi, mình thường cho thêm một chút mỡ gà và cốt dừa để xôi bóng bẩy, thơm ngậy. Nếu không có thời gian đồ xôi, bạn có thể đặt mua, nhưng nhớ dặn người bán lấy phần gấc nhiều cho màu đẹp.

3. Bánh chưng

Dù chưa đến Tết chính nhưng ngày 23 thường mọi người đã rục rịch có bánh chưng rồi. Một chiếc bánh chưng xanh vuông vắn, cắt làm 8 miếng đều tăm tắp đặt cạnh đĩa xôi gấc đỏ tạo nên sự hài hòa âm dương ngũ hành tuyệt vời.

4. Giò lụa (Chả lụa)

Giò lụa thái khoanh tròn hoặc cắt miếng hình cánh hoa. Kinh nghiệm chọn giò là nhìn mặt giò phải có những lỗ khí nhỏ li ti (dấu hiệu giò không hàn the, làm thủ công), màu trắng ngà hơi ngả hồng nhạt.

5. Canh măng miến

Bát canh măng khô nấu với móng giò hoặc sườn là món không thể thiếu để "đưa đẩy" vị giác. Măng khô các bạn nhớ ngâm nước vo gạo từ 2-3 ngày trước cho nở mềm và hết độc tố nhé. Nấu canh măng phải ninh thật kỹ thì nước mới ngọt và măng mới ngấm gia vị.

6. Nem rán (Chả giò)

Món này tốn công nhất nhưng lại được mong chờ nhất. Nhân nem gồm thịt nạc vai xay, mộc nhĩ, nấm hương, miến, trứng, hành tây, cà rốt... Cuốn nem đừng chặt tay quá kẻo rán bị bục. Bí quyết để nem giòn lâu là pha một chút nước cốt chanh và đường vào nước phết lên bánh đa nem, hoặc rán sơ một lần, khi nào gần ăn thì rán lại lần 2 cho vàng ruộm.

Ngoài ra, tùy điều kiện mà các bạn có thể thêm đĩa xào thập cẩm (su hào, cà rốt, bóng bì), đĩa nộm hoặc bát chè kho. Tuy nhiên, 6 món trên là cơ bản nhất rồi.

Lưu ý quan trọng về thời gian

Có một điều tối quan trọng mà các cụ ngày xưa luôn dặn dò, và mình thấy rất nhiều bạn trẻ hay quên: Lễ cúng ông Công ông Táo phải được thực hiện TRƯỚC 12 giờ trưa ngày 23 tháng Chạp.

Theo quan niệm, sau giờ Ngọ (12h trưa), các Táo đã bay về trời, cổng thiên đình sẽ đóng lại. Nếu cúng muộn, các Táo sẽ không kịp giờ vào chầu, như vậy là không trọn vẹn. Vì thế, tốt nhất là các bạn nên chuẩn bị từ chiều hôm trước, hoặc dậy sớm vào sáng 23 để nấu nướng. Cúng xong khoảng 10h-11h sáng rồi đi thả cá là đẹp nhất.

Câu chuyện thả cá phóng sinh

Mình muốn dành riêng một mục nhỏ để nói về việc này. Mấy năm gần đây báo đài nói rất nhiều về chuyện "thả cá hay thả túi nilon". Mình chứng kiến nhiều người đứng trên cầu ném cả bọc túi nilon đựng cá xuống sông, hoặc thả cá từ trên cầu cao chục mét xuống.

Chúng ta thả cá để đưa ông Táo về trời, để tích đức hành thiện. Vì vậy, hãy thả cá một cách nhẹ nhàng. Hãy đi xuống tận mép nước, nghiêng túi hoặc xô để cá bơi ra từ từ. Và làm ơn, TUYỆT ĐỐI KHÔNG vứt túi nilon lại bờ sông hay ném xuống nước nhé. Hãy gom túi mang về hoặc bỏ đúng nơi quy định. Một hành động nhỏ thôi nhưng thể hiện văn hóa và ý thức của chúng mình đấy.

Lời kết

Chuẩn bị mâm cúng ông Công ông Táo tuy có chút vất vả, tất bật nhưng lại mang đến niềm vui rất riêng. Đó là niềm vui của sự chăm sóc, của việc gìn giữ nếp nhà. Hy vọng bài viết dài ơi là dài này của mình sẽ giúp các bạn, đặc biệt là những "tấm chiếu mới" trong việc bếp núc, có thể tự tin sắm sửa một cái Tết ông Công ông Táo thật trọn vẹn và ấm cúng.

Năm cũ sắp qua, những điều không vui hãy gói ghém lại thả trôi theo dòng nước cùng chú cá chép (nhưng nhớ giữ cá sống nhé haha). Chúc các bạn và gia đình một ngày 23 tháng Chạp thật nhiều may mắn và chuẩn bị đón một năm mới rực rỡ.

Cảm ơn các bạn đã đọc đến tận đây. Nếu thấy bài viết hữu ích, đừng quên để lại bình luận chia sẻ mâm cúng nhà bạn cho mình biết với nhé. Hẹn gặp lại các bạn ở bài viết tất niên! Tết Quê Tôi.