Chào mọi người, lại là mình đây! Thời gian trôi nhanh thật đấy, mới ngày nào còn ngồi viết những dòng tổng kết năm cũ, loay hoay với những dự định, vậy mà giờ đây, khi nhìn ra cửa sổ, mình đã thấy cái màu "bàng bạc" đặc trưng của bầu trời những ngày giáp Tết.
Hôm nay, gác lại hết những con số khô khan, những dòng code hay thủ thuật máy tính đau đầu, mình muốn mời các bạn cùng ngồi xuống đây, pha một ấm trà nóng, để cùng Camta ngược dòng cảm xúc, đắm mình vào cái không khí Tết cổ truyền của miền Bắc – nơi mà cái rét ngọt và mưa phùn đã trở thành một phần linh hồn không thể thiếu. Bài viết này không chỉ là giới thiệu phong tục, mà là những trải nghiệm, những bài học vụn vặt mà mình nhặt nhạnh được qua bao mùa "bánh chưng xanh".
Cành đào phai - linh hồn của Tết miền Bắc (Ảnh minh họa)
1. Vị của Tết Bắc: Cái rét ngọt và mưa phùn lất phất
Nếu ai đó hỏi mình "Tết miền Bắc có gì khác biệt nhất?", mình sẽ không ngần ngại mà trả lời rằng: Đó là cái Lạnh.
Không phải cái lạnh cắt da cắt thịt của những đợt rét đậm đại hàn, mà là cái rét "ngọt". Nghe lạ nhỉ? Rét mà lại ngọt? Đó là cái kiểu lạnh vừa đủ để người ta xuýt xoa, vừa đủ để má các cô gái ửng hồng, và quan trọng nhất, là vừa đủ để cảm thấy cần hơi ấm của gia đình.
Đi kèm với cái lạnh ấy là "mưa xuân". Người miền Nam ra Bắc dịp này có thể sẽ thấy khó chịu vì trời cứ âm u, đường sá lép nhép. Nhưng với những đứa con sinh ra ở đất Bắc như mình, thiếu mưa phùn là thiếu đi một nửa cái Tết. Những hạt mưa bụi bay lất phất đậu trên cánh hoa đào, làm chồi non nảy lộc, nó mang một sức sống kỳ lạ. Nó báo hiệu sự sinh sôi, nảy nở, gột rửa những bụi bặm của năm cũ để đón chào những điều mới mẻ.
"Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ
Cây nêu, tràng pháo, bánh chưng xanh."
2. Những phong tục "bất di bất dịch" trước đêm Giao thừa
23 tháng Chạp: Tiễn ông Công ông Táo
Ngày bé, mình cứ thắc mắc sao đang đi học bình thường mà mẹ lại lục đục nấu nướng, rồi mua cá chép vàng về thả vào chậu thau. Lớn lên mới hiểu, đó là lễ tiễn Táo quân về trời.
Ở miền Bắc, tục này được coi trọng lắm. Mâm cỗ cúng không cần quá cao sang nhưng phải chỉn chu. Và đặc biệt là bộ ba cá chép sống. Mình nhớ những lần được mẹ giao nhiệm vụ đi thả cá ra sông hồ. Cảm giác nhìn chú cá quẫy đuôi bơi đi, mang theo những lời nguyện cầu của gia đình gửi tới Ngọc Hoàng, thấy lòng nhẹ nhõm lạ thường. Bài học mình rút ra được là: Sự thành tâm quan trọng hơn mâm cao cỗ đầy.
Tảo mộ - Lời mời ông bà về ăn Tết
Khoảng từ 20 tháng Chạp trở đi, các gia đình sẽ đi tảo mộ. Đây không phải là một chuyến đi dã ngoại, mà là hành trình về nguồn cội. Nhổ sạch cỏ dại, thắp nén hương thơm, mời tổ tiên về đón Tết cùng con cháu.
Cái cảm giác đứng giữa cánh đồng gió lộng, mùi hương trầm phảng phất, mình thấy được sự kết nối thiêng liêng giữa người sống và người đã khuất. Nó nhắc nhở mình rằng: Để có mình của ngày hôm nay, là biết bao hy sinh thầm lặng của thế hệ trước.
3. Mâm cỗ Tết miền Bắc: Tinh tế và Cầu kỳ
Nói đến Tết mà không nói đến Ăn thì quả là thiếu sót lớn. Người miền Bắc ăn Tết cầu kỳ lắm, thể hiện rõ nhất qua mâm cỗ.
Bánh chưng và thịt đông - cặp đôi hoàn hảo
Bánh chưng: Nếu miền Nam có bánh Tét thì miền Bắc là thủ phủ của bánh Chưng vuông vức. Cái cảm giác cả nhà quây quần bên nồi bánh chưng đêm 29, 30 Tết, nướng củ khoai, củ sắn trong than hồng, nghe tiếng nước sôi lục bục... đó là ký ức đẹp nhất mà không chiếc smartphone nào thay thế được.
Thịt đông: Đây là món ăn "độc quyền" của miền Bắc nhờ cái thời tiết lạnh giá. Thịt chân giò, bì lợn, mộc nhĩ, nấm hương ninh nhừ, để ngoài trời cho đông lại như thạch. Miếng thịt đông trong veo, ăn kèm với dưa hành muối chua, chấm chút nước mắm cốt hạt tiêu... chao ôi, vị béo ngậy tan trong miệng hòa cùng vị chua giòn của dưa hành, nó ngon đến mức "nhức nách" theo đúng nghĩa đen!
Nem rán & Canh bóng thả: Mâm cỗ cúng tất niên không thể thiếu đĩa nem rán vàng ruộm và bát canh bóng bì lợn nấu với su hào, cà rốt tỉa hoa. Mọi thứ phải được bày biện đẹp mắt, tròn trịa, mong một năm mới vẹn tròn.
4. Đêm Giao Thừa và Những điều kiêng kỵ
Thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới ở miền Bắc thiêng liêng lắm. Sau màn pháo hoa rực rỡ (ngày xưa là pháo tép đì đùng, giờ là pháo hoa nhà nước), mọi người sẽ về nhà xông đất.
Người được chọn xông đất phải là người hợp tuổi gia chủ, tính tình xởi lởi, vui vẻ. Mình từng có năm được nhờ đi xông đất, cảm giác vừa hãnh diện vừa... áp lực. Đi vào nhà phải cười thật tươi, chúc những lời hay ý đẹp.
Lưu ý nhỏ cho các bạn trẻ: Sáng mồng 1 Tết ở miền Bắc kiêng quét nhà nhé. Quét nhà là quét lộc đi đấy. Rác có đầy nhà cũng phải vun vào một góc thôi. Kiêng cả làm vỡ bát đĩa, kiêng nói tục chửi bậy, và đặc biệt là kiêng... đòi nợ đầu năm.
5. Trải nghiệm và Bài học: Tết nay có nhạt hơn Tết xưa?
Nhiều người hay than vãn: "Tết bây giờ nhạt quá", "Tết bây giờ chỉ thấy mệt". Bản thân mình cũng từng có suy nghĩ đó.
Nhưng rồi mình nhận ra, không phải Tết nhạt, mà là do chúng ta đã lớn.
- Ngày bé, Tết là được ăn ngon, được lì xì, được mua quần áo mới. Niềm vui là Thụ hưởng.
- Khi lớn lên, Tết là trách nhiệm. Phải lo toan tài chính, phải dọn dẹp, phải đối nội đối ngoại. Niềm vui chuyển sang là sự Cống hiến và Cho đi.
Đừng chờ đợi Tết mang niềm vui đến cho mình, mà hãy tự tạo ra niềm vui cho Tết. Thay vì cắm mặt vào điện thoại lướt Facebook xem thiên hạ đi chơi đâu, hãy thử buông máy xuống, xắn tay áo vào bếp gói cái nem cùng mẹ, hay đơn giản là ngồi uống chén trà với bố, nghe bố kể chuyện ngày xưa.
Tết Nguyên Đán ở miền Bắc, với mình, nó vẫn vẹn nguyên giá trị. Nó là cái cớ hợp lý nhất để những đứa con xa quê như mình được trở về, được bé lại trong vòng tay gia đình. Là dịp để sống chậm lại giữa dòng đời vội vã, để nạp lại năng lượng cho một hành trình dài phía trước.
Lời kết
Viết đến đây, mình lại thấy nôn nao quá chừng. Hy vọng bài viết này đã mang đến cho các bạn, dù ở miền Bắc, miền Trung hay miền Nam, hay cả những bạn đang ở nước ngoài, một chút hương vị ấm áp của cái Tết cổ truyền.
Nếu bạn có kỷ niệm nào đáng nhớ về Tết, hay có món ăn "tủ" nào muốn khoe, đừng ngần ngại để lại bình luận bên dưới nhé. Mình sẽ đọc và trả lời hết. Chúc các bạn và gia đình một năm mới Bình An - Hạnh Phúc - Vạn Sự Như Ý! Happy New Year!