Mở đầu
Chào các bạn, lại là mình đây. Mới đó mà tờ lịch trên tường đã mỏng đi trông thấy. Sáng nay mở cửa sổ ra, cơn gió lạnh buốt đặc trưng của miền Bắc ùa vào phòng làm mình khẽ rùng mình, nhưng lạ thay, trong cái lạnh đó lại thoang thoảng mùi hương trầm đâu đó từ nhà hàng xóm.
Vậy là 23 tháng Chạp đã đến rồi. Hôm nay, tạm gác lại những bộn bề của công việc, những lo toan của một năm cũ, mình muốn ngồi xuống đây, gõ những dòng này để chia sẻ với mọi người về ngày Tết ông Công ông Táo – phát súng hiệu đầu tiên báo hiệu Tết Nguyên Đán đã thực sự về đến ngõ. Bài viết này sẽ không phải là những định nghĩa khô khan trong sách vở, mà là những cảm nhận, những ký ức vụn vặt và cả những bài học nhỏ mà mình rút ra được qua bao mùa "tiễn Táo về trời".
Vậy là 23 tháng Chạp đã đến rồi. Hôm nay, tạm gác lại những bộn bề của công việc, những lo toan của một năm cũ, mình muốn ngồi xuống đây, gõ những dòng này để chia sẻ với mọi người về ngày Tết ông Công ông Táo – phát súng hiệu đầu tiên báo hiệu Tết Nguyên Đán đã thực sự về đến ngõ. Bài viết này sẽ không phải là những định nghĩa khô khan trong sách vở, mà là những cảm nhận, những ký ức vụn vặt và cả những bài học nhỏ mà mình rút ra được qua bao mùa "tiễn Táo về trời".
Sắc đỏ của cá chép làm ấm cả góc chợ ngày đông.
Chuyện ngày 23 tháng Chạp: Hơn cả một nghi lễ
Đối với những đứa con sinh ra và lớn lên ở miền Bắc như mình, ngày 23 tháng Chạp không chỉ đơn thuần là một nghi lễ tâm linh. Nó là cái cớ để người ta sống chậm lại một chút trước khi lao vào guồng quay hối hả của những ngày giáp Tết.
Người xưa kể rằng, Táo Quân là những vị thần cai quản bếp núc, nắm giữ mọi chuyện tốt xấu trong gia đình suốt một năm qua. Đến ngày 23, các vị sẽ cưỡi cá chép bay về trời để tâu lại với Ngọc Hoàng. Hồi bé, mình cứ ngây ngô nghĩ: "Thế thì mình lỡ làm vỡ cái bát hay trốn học đi chơi thì Táo Quân có mách lẻo không nhỉ?". Lớn lên rồi mới hiểu, ý nghĩa sâu xa của phong tục này chính là sự "tự kiểm điểm".
Đó là lúc mỗi gia đình, mỗi con người tự nhìn lại mình trong năm qua. Chúng ta đã sống tốt chưa? Gia đình có hòa thuận không? Bếp lửa có ấm nồng không? Việc tiễn ông Táo về trời giống như việc chúng ta gói ghém lại tất cả những vui buồn, thành bại của năm cũ để báo cáo và khép lại, chuẩn bị tâm thế sạch sẽ, thanh tịnh nhất đón chào năm mới.
Người xưa kể rằng, Táo Quân là những vị thần cai quản bếp núc, nắm giữ mọi chuyện tốt xấu trong gia đình suốt một năm qua. Đến ngày 23, các vị sẽ cưỡi cá chép bay về trời để tâu lại với Ngọc Hoàng. Hồi bé, mình cứ ngây ngô nghĩ: "Thế thì mình lỡ làm vỡ cái bát hay trốn học đi chơi thì Táo Quân có mách lẻo không nhỉ?". Lớn lên rồi mới hiểu, ý nghĩa sâu xa của phong tục này chính là sự "tự kiểm điểm".
Đó là lúc mỗi gia đình, mỗi con người tự nhìn lại mình trong năm qua. Chúng ta đã sống tốt chưa? Gia đình có hòa thuận không? Bếp lửa có ấm nồng không? Việc tiễn ông Táo về trời giống như việc chúng ta gói ghém lại tất cả những vui buồn, thành bại của năm cũ để báo cáo và khép lại, chuẩn bị tâm thế sạch sẽ, thanh tịnh nhất đón chào năm mới.
Không khí chuẩn bị: Cái rét ngọt và mùi mùi già
Cái hay của Tết miền Bắc nằm ở không khí. Trời những ngày này thường âm u, mưa phùn lất phất (người ta hay gọi là mưa xuân), rét thấu xương nhưng lại làm lòng người nôn nao lạ thường.
Sáng sớm 23, mẹ mình thường dậy từ rất sớm. Tiếng lạch cạch của xoong nồi, tiếng nước chảy róc rách trong bếp là chiếc đồng hồ báo thức hiệu quả nhất. Mình nhớ những năm còn bé, nhiệm vụ quan trọng nhất được giao là theo mẹ ra chợ mua cá chép.
Chợ ngày ông Công ông Táo đông vui khủng khiếp. Màu đỏ rực của những chậu cá chép, màu vàng của hoa cúc, màu xanh của lá dong gói bánh chưng hòa quyện vào nhau tạo nên một bức tranh đời sống động. Tiếng các bà các mẹ mặc cả, tiếng chào mời mua bộ đồ vàng mã, mũ mão cân đai cho các quan... Tất cả tạo nên một thứ âm thanh hỗn độn nhưng lại rất đỗi thân thương mà đi xa là nhớ quay quắt.
Kinh nghiệm xương máu khi đi chợ ngày này: Các bạn nên đi sớm để chọn được những chú cá chép khỏe mạnh nhất. Cá chép để tiễn Táo phải là loại đỏ thắm hoặc vàng óng, vây nhọn, quẫy khỏe trong chậu. Đừng chọn những chú lờ đờ, kẻo các Táo lại... "chậm chuyến bay" thì khổ tâm lắm.
Sáng sớm 23, mẹ mình thường dậy từ rất sớm. Tiếng lạch cạch của xoong nồi, tiếng nước chảy róc rách trong bếp là chiếc đồng hồ báo thức hiệu quả nhất. Mình nhớ những năm còn bé, nhiệm vụ quan trọng nhất được giao là theo mẹ ra chợ mua cá chép.
Chợ ngày ông Công ông Táo đông vui khủng khiếp. Màu đỏ rực của những chậu cá chép, màu vàng của hoa cúc, màu xanh của lá dong gói bánh chưng hòa quyện vào nhau tạo nên một bức tranh đời sống động. Tiếng các bà các mẹ mặc cả, tiếng chào mời mua bộ đồ vàng mã, mũ mão cân đai cho các quan... Tất cả tạo nên một thứ âm thanh hỗn độn nhưng lại rất đỗi thân thương mà đi xa là nhớ quay quắt.
Kinh nghiệm xương máu khi đi chợ ngày này: Các bạn nên đi sớm để chọn được những chú cá chép khỏe mạnh nhất. Cá chép để tiễn Táo phải là loại đỏ thắm hoặc vàng óng, vây nhọn, quẫy khỏe trong chậu. Đừng chọn những chú lờ đờ, kẻo các Táo lại... "chậm chuyến bay" thì khổ tâm lắm.
Mâm cỗ cúng: Tấm lòng quan trọng hơn mâm cao cỗ đầy
Nhiều bạn trẻ bây giờ hay lo lắng không biết cúng ông Công ông Táo thì phải bày biện những gì. Thật ra, tùy vào điều kiện của mỗi gia đình và phong tục từng vùng miền mà mâm cỗ có sự khác nhau. Nhưng với kinh nghiệm quan sát mẹ mình làm suốt hơn hai chục năm qua, mình thấy quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm.
Ở miền Bắc, mâm cỗ mặn thường khá cầu kỳ, được coi là một bản nháp cho mâm cỗ Tết chính thức:
Có một kỷ niệm vui là năm ngoái, mình xung phong vào bếp làm món nem rán. Kết quả là cái thì cháy, cái thì vỡ, nhìn mâm cỗ mà dở khóc dở cười. Nhưng bố mẹ mình cười xòa bảo: "Táo Quân chắc cũng thông cảm cho tấm lòng của con trai vụng về thôi". Thế mới thấy, mâm cao cỗ đầy không bằng không khí gia đình đầm ấm, mọi người cùng xắn tay vào làm.
Ở miền Bắc, mâm cỗ mặn thường khá cầu kỳ, được coi là một bản nháp cho mâm cỗ Tết chính thức:
- Gà luộc: Phải là gà trống thiến, luộc da vàng óng, mỏ ngậm bông hoa hồng đỏ rực. Đây là "bài thi" khó nhằn nhất với mình mỗi khi vào bếp.
- Bánh chưng: Có thể là bánh chưng mới gói hoặc mua, nhưng phải vuông vức, xanh mướt.
- Xôi gấc: Màu đỏ của gấc tượng trưng cho sự may mắn, son sắt trong năm mới.
- Giò lụa, nem rán, canh măng miến: Những món ăn "quốc dân" không thể thiếu.
Có một kỷ niệm vui là năm ngoái, mình xung phong vào bếp làm món nem rán. Kết quả là cái thì cháy, cái thì vỡ, nhìn mâm cỗ mà dở khóc dở cười. Nhưng bố mẹ mình cười xòa bảo: "Táo Quân chắc cũng thông cảm cho tấm lòng của con trai vụng về thôi". Thế mới thấy, mâm cao cỗ đầy không bằng không khí gia đình đầm ấm, mọi người cùng xắn tay vào làm.
Mâm cơm cúng đơn giản nhưng ấm cúng của gia đình mình năm ngoái.
Nghi thức thả cá: Bài học về sự tử tế
Sau khi hương tàn, gia đình sẽ tiến hành hóa vàng và mang cá chép đi thả. Đây là công đoạn mình thích nhất nhưng cũng trăn trở nhất.
Ngày bé, mình chỉ thích thả cá thật nhanh để xem nó bơi đi. Nhưng lớn lên, mình nhận ra cách chúng ta thả cá cũng phản ánh văn hóa của con người. Nhiều người tiện tay vứt cả túi nilon xuống hồ, hay đứng từ trên cầu cao ném "tõm" chú cá xuống nước. Hành động đó vô tình làm đau "phương tiện" của các Táo và làm ô nhiễm môi trường.
Chia sẻ nhỏ với các bạn: Hãy chọn những nơi nước sạch, dòng chảy nhẹ nhàng. Khi thả, hãy lội xuống mép nước hoặc hạ thấp tay, nghiêng nhẹ bát/túi để cá từ từ bơi ra. Hãy tiễn các Táo đi bằng sự trân trọng và dịu dàng nhất. Nhìn chú cá quẫy đuôi bơi ra xa, hòa mình vào dòng nước lớn, tự nhiên trong lòng mình thấy nhẹ nhõm như vừa trút bỏ được gánh nặng, hy vọng những điều không may mắn của năm cũ cũng theo dòng nước mà trôi đi.
Ngày bé, mình chỉ thích thả cá thật nhanh để xem nó bơi đi. Nhưng lớn lên, mình nhận ra cách chúng ta thả cá cũng phản ánh văn hóa của con người. Nhiều người tiện tay vứt cả túi nilon xuống hồ, hay đứng từ trên cầu cao ném "tõm" chú cá xuống nước. Hành động đó vô tình làm đau "phương tiện" của các Táo và làm ô nhiễm môi trường.
Chia sẻ nhỏ với các bạn: Hãy chọn những nơi nước sạch, dòng chảy nhẹ nhàng. Khi thả, hãy lội xuống mép nước hoặc hạ thấp tay, nghiêng nhẹ bát/túi để cá từ từ bơi ra. Hãy tiễn các Táo đi bằng sự trân trọng và dịu dàng nhất. Nhìn chú cá quẫy đuôi bơi ra xa, hòa mình vào dòng nước lớn, tự nhiên trong lòng mình thấy nhẹ nhõm như vừa trút bỏ được gánh nặng, hy vọng những điều không may mắn của năm cũ cũng theo dòng nước mà trôi đi.
"Thả cá đừng thả túi nilon" - Một khẩu hiệu quen thuộc nhưng năm nào cũng cần nhắc lại. Hãy để ngày Tết ông Công ông Táo trọn vẹn ý nghĩa văn minh, bạn nhé!
Tâm sự cuối năm
Sau lễ cúng 23 tháng Chạp, không khí Tết thực sự bùng nổ. Đó là lúc người ta bắt đầu dọn dẹp nhà cửa, lau chùi bàn thờ, đi sắm sửa cành đào, cây quất.
Năm nay kinh tế có phần khó khăn hơn, có lẽ mâm cỗ của nhiều nhà sẽ bớt đi vài món sơn hào hải vị. Nhưng mình tin rằng, giá trị cốt lõi của Tết Nguyên Đán nói chung và Tết ông Công ông Táo nói riêng chưa bao giờ nằm ở vật chất. Nó nằm ở khoảnh khắc chúng ta được trở về, được kết nối với cội nguồn, được nhìn thấy nụ cười của cha mẹ và cảm nhận sự bình yên trong tâm hồn.
Viết đến đây, mình lại nhớ đến mùi hương của nồi nước lá mùi già mà mẹ hay đun vào chiều 30 Tết. Nhưng thôi, chuyện đó để dành cho bài viết sau nhé. Bây giờ mình phải xuống bếp phụ mẹ chuẩn bị mâm cơm cúng đây. Nghe đâu hôm nay mẹ làm món cá kho riềng - món tủ mà cả năm mình mong đợi.
Năm nay kinh tế có phần khó khăn hơn, có lẽ mâm cỗ của nhiều nhà sẽ bớt đi vài món sơn hào hải vị. Nhưng mình tin rằng, giá trị cốt lõi của Tết Nguyên Đán nói chung và Tết ông Công ông Táo nói riêng chưa bao giờ nằm ở vật chất. Nó nằm ở khoảnh khắc chúng ta được trở về, được kết nối với cội nguồn, được nhìn thấy nụ cười của cha mẹ và cảm nhận sự bình yên trong tâm hồn.
Viết đến đây, mình lại nhớ đến mùi hương của nồi nước lá mùi già mà mẹ hay đun vào chiều 30 Tết. Nhưng thôi, chuyện đó để dành cho bài viết sau nhé. Bây giờ mình phải xuống bếp phụ mẹ chuẩn bị mâm cơm cúng đây. Nghe đâu hôm nay mẹ làm món cá kho riềng - món tủ mà cả năm mình mong đợi.
Lời kết
Cảm ơn các bạn đã dành thời gian đọc những dòng tản mạn vụn vặt này của mình. Hy vọng bài viết mang lại cho các bạn một chút dư vị ấm áp của ngày Tết cổ truyền, đặc biệt là với những ai đang ở xa quê hương, không được ngửi mùi khói hương trầm ấm cúng của gia đình.
Chúc các bạn có một ngày 23 tháng Chạp thật ý nghĩa, tiễn Táo quân về trời thuận lợi và chuẩn bị đón một năm mới rực rỡ, bình an.
Chúc các bạn có một ngày 23 tháng Chạp thật ý nghĩa, tiễn Táo quân về trời thuận lợi và chuẩn bị đón một năm mới rực rỡ, bình an.
Đừng quên để lại bình luận bên dưới chia sẻ về kỷ niệm đáng nhớ nhất của bạn trong ngày ông Công ông Táo nhé. Nhà bạn cúng cá chép giấy hay cá chép thật? Hãy kể cho mình nghe với! Hẹn gặp lại các bạn ở bài viết tiếp theo.